Ermənistan Respublikası Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun Azərbaycanın  Qarabağ Regionunda  2004-cü ildə Ekspedisiya qrupu yaradılmışdır. Qrupun əsas məqsədi Qarabağdakı erməni separatçı qüvvələrlə  Ermənistan Respublikası Milli Elmlər Akademiyası arasında əməkdaşlıq çərçivəsində  Qarabağ Regionu ərazisində arxeoloji tədqiqatlar aparmaq idi. 

2004-cü ildən başlayaraq ekspedisiya, Şuşa şəhəri və onun ətraf ərazilərində, eləcə də Xocavənd rayonunun Xan yurdu (Xanyeri), Dədəvəng və Amaras alban monastrları ətrafında, eləcə də  Ağdərə rayonu ərazilərində və digər yerlərdə qeyri-qanuni qazıntılar aparmışdılar. Qazıntıların nəticələri, Ermənistan Respublikasının və xarici elmi dövri nəşrlərdə dərc edilməsi, Azərbaycan ərazilərində Ermənistanın apardığı qeyri-qanuni arxeoloji qazıntıların acı etirafı deməkdir. 

2005-ci ildə ekspedisiya üzvləri Aədam rayonunun Şahbulaq ərazisində guya Ermənistan kralı II Tiqran (e.ə. 95-55) tərəfindən Qarabağda əsası qoyulmuş Tiqranakert adlı şəhərinin arxeoloji izlərini aşkar etdiklərini elan etdilər. Yalandan uydurulan bu erməni mifi dünyada qəbul edilmədi. Lakin ermənilər uydurduqları “Tiqranakert” yalanının təbliğini dayandırmadılar.  2006-cı ildən 2020-ci ilə qədər bu ərazisində genişmiqyaslı qazıntı i.ləri apardılar. “Tiqranakert tədqiqatı” Ermənistanın Yerkir Repatriasiya Mərkəzib və QHT-lərin İnkişaf Birliyi adlı Dövlət təşkilatları tərəfindən maliyyələşdirilirdi. 

2008-ci ildən sonra Qarabağ Regionunda aparılan  qazıntılar Qarabağın erməni separatçıları tərəfindən  maliyyələşdirilməyə başladı. Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin İşğalı dövrü Qarabağda yaradılan Ekspedisiyaya Ermənistan Respublikası Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun baş elmi işçisi və İrəvan Dövlət Universitetinin Mədəniyyətşünaslıq kafedrasının müdiri, tarix elmləri doktoru və professor Hamlet Petrosyan rəhbərlik edirdi. 

Ekspedisiyanın daimi üzvləri aşağıdakılar idi:

• Memarlıq doktoru, professor Lyuba Kirakosyan (İrvan Dövlət Memarlıq və Tikinti Universiteti), 

• Tarix elmləri namizədi, dosent Vardges Safaryan (Qarabağ Dövlət Universiteti), 

• Tarix elmləri namizədləri Tatyana Vardanesova (Yerevan Dövlət Universiteti), 

• İnessa Karapetyan, Armine Qabrielyan, Njde Yeranyan, Ruben Hovsepyan və aspirant Hamazasp Abrahamyan (Ermənistan Respublikası Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu). 

• Tarix elmləri doktoru Aşot Piliposyan, 

• Tarix elmləri namizədləri Jores Xaçatryan, Aqavni Jamkoçyan, Nora Engibaryan, Roman Hovsepyan, Hasmik Marqaryan (Ermənistan Respublikası Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu), 

• Ruben Vardanyan (Ermənistan Tarix Muzeyi), 

• Hayk Hakobyan (İrəvan Dövlət Universiteti) və İrəvan Dövlət Universitetinin tələbələri də ekspedisiyada iştirak edirdilər. 

Ekspedisiyanın digər qısamüddətli üzvləri arasında Sorbon Universitetinin Roma tarixi professoru Giusto Traina, Florensiya Universitetindən arxeoloqlar Sara Ciampi,  Françeska Kelli və antropoloq Pol Beyli də ermənilərin bu cinayətində  iştirak edirdilər.

Bun qeyri-qanuni arxeoloji qazıntıların nəticəsində, Ermənistan tərəfindən Azərbaycana konkret maddi və mənəvi zərər vurulmuşdur. Bunun da məsuliyyəti məhz Ermənistan hökumətinin üzərinə düşür. “Beynəlxalq hüquqazidd əməllərə görə dövlətlərin məsuliyyəti”nin 31-ci maddəsinə əsasən, məsuliyyət daşıyan dövlət beynəlxalq hüquqazidd əməllər nəticəsində vurduğu zərəri ödəməlidir və bu zərər beynəlxalq hüquqazidd əməllər nəticəsində vurulmuş bütün ziyanlardan, o cümlədən maddi və ya mənəvi ziyanlardan ibarətdir. 

QEYD: Məqalə, Azərbaycan Respublikası QHT- lərə Dövlət Dəstəyi Agentliyinin vəsaiti hesabına, Azərbaycanın İşğaldan Azad Edilmiş Ərazilərindəki Tarix və Mədəniyyət Abidələrini Müdafiə Təşkilatı İctimai Birliyinin “Böyük qayıdış prosesində mədəni irsin sosial-iqtisadi təsirləri” adlı layihəsi çərçivəsində hazırlanmışdır.

Faiq İsmayılov

Azərbaycanın İşğaldan Azad Edilmiş Ərazilərindəki 

Tarix və Mədəniyyət Abidələrini Müdafiə Təşkilatı 

İctimai Birliyinin sədri

Gundemxeber.com